Blog

ตลอดระยะเวลากว่า 3 ทศวรรษที่ผมคลุกคลีอยู่ในวงการไอที ประเทศไทยได้ผ่านวัฏจักรของโปรเจกต์ระดับชาติมานับไม่ถ้วน ตั้งแต่ยุคบุกเบิกโครงข่ายอินเทอร์เน็ต การผลักดันอีคอมเมิร์ซ มาจนถึงยุคปัจจุบันที่เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์กลายเป็นวาระเร่งด่วนของโลก คำถามสำคัญที่ผมและคนในวงการไอทีต่างตั้งข้อสงสัยคือ การผลักดันให้เกิด “องค์กร AI แห่งชาติ” ในครั้งนี้ จะเป็นเพียงการสร้างภาพลักษณ์ตามกระแส หรือเป็นความพยายามที่จะสร้างขีดความสามารถใหม่ให้กับประเทศจริงๆ บทความนี้ อาจารย์พันธุ์ทิตต์ ขอพาทุกท่านไปถอดรหัสและหาคำตอบว่า เราจะรอดพ้นจากกับดักเดิมๆ ได้อย่างไร

ความจำเป็นที่ปฏิเสธไม่ได้: ทำไมไทยต้องมี องค์กร AI แห่งชาติ?

ประเทศไทยจำเป็นต้องมีหน่วยงาน AI แห่งชาติ เพื่อทำหน้าที่เป็นเจ้าภาพในการสร้างโครงสร้างพื้นฐานใหม่ (New Infrastructure) ระดับประเทศ จัดการ Data Lake ขนาดใหญ่ และวางมาตรฐานจริยธรรม ซึ่งเป็นสิ่งที่ภาคเอกชนไม่สามารถดำเนินการตามลำพังได้

เมื่อเรามองลึกลงไป AI ในปัจจุบันไม่ใช่แค่ซอฟต์แวร์สำเร็จรูปหรือเครื่องมือ AI ธรรมดาที่เราดาวน์โหลดมาใช้งานได้เพียงชั่วข้ามคืน แต่มันคือ “รากฐานเศรษฐกิจใหม่” หากเปรียบเทียบให้เห็นภาพ AI ก็เหมือนกับระบบไฟฟ้าหรือถนนหลวง ถ้าประเทศไม่มีแกนหลักระดับชาติคอยวางรากฐาน เราจะเสียเปรียบในการแข่งขันระดับโลกอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ แม้ว่าภาคเอกชนของไทยจะมีความเก่งกาจและคล่องตัวสูงเพียงใด แต่เมื่อต้องรับมือกับงานสเกลระดับชาติ เช่น การเชื่อมโยง Data Lake ของประชากรทั้งประเทศ การร่างกฎหมายจริยธรรม AI หรือการกำหนดมาตรฐานความปลอดภัย ล้วนต้องอาศัยกลไกของรัฐเป็นแกนกลางในการขับเคลื่อนทั้งสิ้น

มองทะลุภาพสวยงาม: เจาะลึกอุปสรรคที่แท้จริงของระบบราชการ

อุปสรรคหลักที่ทำให้โครงการไอทีระดับชาติมักล้มเหลว คือบาดแผลจากระบบราชการแบบไซโล (Silo) ที่ต่างคนต่างหวงข้อมูล ขาดความต่อเนื่องของงบประมาณจากการเปลี่ยนขั้วการเมือง และวิกฤตในการรักษาบุคลากร (Talent) ให้อยู่ในโครงสร้างที่ตึงตัว

บทเรียนจากอดีตสอนให้เราเห็นว่า โปรเจกต์เทคโนโลยีระดับชาติมักไปไม่ถึงฝั่งฝัน ปัญหาไม่ได้อยู่ที่เทคโนโลยี แต่อยู่ที่ “โครงสร้างและวิธีการทำงาน” ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการเมืองที่ทำให้งบประมาณขาดตอน หรือระบบการจัดซื้อจัดจ้างที่ล่าช้าจนทำให้เทคโนโลยีตกรุ่นตั้งแต่วันส่งมอบ

แต่สิ่งที่ผมมองว่าเป็นมะเร็งร้ายที่สุดคือ “ระบบราชการแบบไซโล” การหวงข้อมูล การแยกส่วนทำงาน และความล้มเหลวในการบูรณาการระบบของหน่วยงานต่างๆ ทำให้การนำ AI มาใช้ในระดับโครงสร้างนั้นติดหล่ม นอกจากนี้ เรายังมีวิกฤตด้านบุคลากร เพราะโครงสร้างของรัฐที่แข็งทื่อ ไม่สามารถดึงดูดและรักษาคนเก่งๆ ด้าน AI ให้อยู่ในระบบได้นานพอที่จะสร้างความเปลี่ยนแปลง

“ความสามัคคี” ซอร์สโค้ดที่ระบบของรัฐขาดหาย

หัวใจสำคัญที่จะทำให้องค์กร AI ของประเทศประสบความสำเร็จ ไม่ใช่งบประมาณหรือฮาร์ดแวร์ แต่คือ “ความสามัคคี” ผู้มีอำนาจต้องยอมลดอัตตา ทลายการทำงานแบบไซโล และเปิดกว้างเชื่อมโยงข้อมูลข้ามภาคส่วนอย่างแท้จริง

นี่คือจุดที่ผมอยากเน้นย้ำที่สุดครับ ต่อให้ประเทศเรามีงบประมาณมหาศาล หรือมีซูเปอร์คอมพิวเตอร์ที่ประมวลผลได้เร็วที่สุดในโลกแค่ไหน แต่ถ้าเราขาด “ความสามัคคีและการมองเห็นประโยชน์ส่วนรวมของชาติ” โปรเจกต์นี้ก็เตรียมตัวนับถอยหลังสู่ความล้มเหลวได้เลย

การจะทำให้เกิด Open Data ที่สมบูรณ์ ผู้มีอำนาจระดับสูงต้องพร้อมที่จะทลายอัตตาของตนเอง มองข้อมูลเป็นสมบัติของชาติ ไม่ใช่สมบัติส่วนตัวของกระทรวงหรือกรมใดกรมหนึ่ง เราต้องสร้าง Synergy ข้ามภาคส่วนให้เกิดขึ้นจริง จับมือรัฐ ทุนเอกชนขนาดใหญ่ และผู้ปฏิบัติการในระดับชุมชนให้เดินไปในทิศทางเดียวกัน นี่คือ “ซอร์สโค้ด” ตัวเดียวที่ระบบของรัฐยังหาทางเขียนให้รันผ่านไม่ได้สักที

บทสรุปและก้าวต่อไป

หน้าตาของ องค์กร AI แห่งชาติ ที่ควรจะเป็นในมุมมองของผม ไม่ควรถูกตั้งขึ้นมาเป็น “กระทรวง” หรือ “กรม” แห่งใหม่ที่เต็มไปด้วยสายการบังคับบัญชาที่ยืดยาด แต่ต้องมีสถานะเป็นองค์กรที่ยืดหยุ่นสูง เป็นแพลตฟอร์มเปิด หรือ Virtual Consortium ที่พร้อมปรับตัวรับความเปลี่ยนแปลงได้แบบเรียลไทม์

ท้ายที่สุด อนาคตของ AI ในประเทศไทย ไม่ได้ชี้วัดกันที่ว่าเรามีโครงสร้างพื้นฐานด้านฮาร์ดแวร์ที่ล้ำหน้าแค่ไหน แต่อยู่ที่ว่าเรามี Mindset ที่พร้อมจะจับมือและก้าวไปข้างหน้า “ด้วยกัน” หรือยัง?

หน่วยงานและโครงการที่อาจจะเกี่ยวข้อง:

• AI Thailand
• TH-AI Passport
• AI for Thai
• ศูนย์ปัญญาประดิษฐ์ภาครัฐ สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (DGA)
• ETDA (สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์)

ก้าวทันโลก AI ไปกับ PANTIT Academy

หากคุณต้องการเข้าใจการเปลี่ยนแปลงของโลก Digital และ AI ในเชิงลึก และต้องการอัปสกิลให้พร้อมสำหรับการทำงานในอนาคต ผมขอแนะนำให้เริ่มต้นศึกษาอย่างถูกวิธี ดูรายละเอียดหลักสูตร AI Gemini Business Masterclass